مهدى فرمانيان

181

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

محمد كريم خان نيز مدعى نيابت پدر بود و طرفدارانى هم پيدا كرد . از ديگر مدعيان رهبرى شيخيه ، محمد باقر جندق‌آبادى ، نماينده حاج محمد كريم خان در همدان بود كه پيروانش شيخيه باقريه را در همدان ايجاد كردند . اكثريت شيخيه كرمانيه پس از محمد خان برادر كوچك‌ترش زين العابدين خان ( 1276 - 1360 ه . ق ) را به رهبرى خويش برگزيدند . پس از او ابو القاسم خان ابراهيمى ( 1314 - 1389 ه . ق ) و سپس عبد الرضا خان به رياست شيخيه كرمانيه برگزيده شد . پس از مرگ عبد الرضا خان ابراهيمى در سال 1358 شمسى ، پيشوايى شيخيه كرمانيه توسط سيد عبد اللّه موسوى از كرمان به بصره منتقل شد و هم اكنون در مناطقى از كرمان ، بهبهان ، تهران ، خرمشهر و آبادان و همچنين در برخى از مناطق شيعه‌نشين عراق مانند بصره ، پيروان شيخيه كرمانيه به فعاليت مشغول هستند . تعداد پيروان شيخيه را بين پنجاه تا يكصد هزار نفر تخمين زده‌اند . در آذربايجان نيز علماى بزرگى ، به تبليغ و ترويج آراى شيخ احمد احسايى پرداختند . از علماى شيخيه آذربايجان ، سه طايفه مهم قابل ذكر است : نخستين طايفهء شيخيه آذربايجان ، خانوادهء حجة الاسلام است . بزرگ اين خاندان ميرزا محمد مامقانى معروف به حجة الاسلام ( م 1260 ه . ق ) است . وى نخستين عالم و مجتهد شيخى آذربايجان است و مدتى شاگرد شيخ احمد احسايى بوده ، از او اجازه روايت و اجتهاد دريافت كرد و نماينده او در تبريز بود . وى از كسانى بود كه حكم تكفير و اعدام على محمد باب را در تبريز صادر كرد . حجة الاسلام سه فرزند دانشمند داشت كه هر سه از مجتهدان شيخى به شمار مىرفتند و به لقب حجة الاسلام معروف بودند ؛ به نام‌هاى ميرزا محمد حسين حجة الاسلام ( م 1303 ه . ق ) و ميرزا محمد تقى حجة الاسلام ( م 1312 ه . ق ) و ميرزا اسماعيل حجة الاسلام ( م 1317 ه . ق ) . « 1 » دومين طايفهء شيخيه آذربايجان خانوادهء ثقة الاسلام است . ميرزا شفيع تبريزى معروف به ثقة الاسلام بزرگ اين خاندان است . وى نيز از شاگردان شيخ احمد احسايى بوده است . فرزند او ميرزا موسى ثقة الاسلام نيز از علماى شيخيه تبريز بود . ميرزا على معروف به ثقة الاسلام دوم يا شهيد نيز از همين خانواده است . او در سال 1330 هجرى به جرم مشروطه‌خواهى و مبارزه با روس‌هاى اشغالگر تزارى در تبريز به دار آويخته شد . برادر او ميرزا محمد نيز از علماى شيخيه

--> ( 1 ) . آغابزرگ طهرانى ، طبقات اعلام الشيعة ، ج 1 ، تهران ، دانشگاه ، 1345 ، ص 266 ؛ محمد على تربيت ، دانشمندان آذربايجان ، طهران ، 1354 ش ، ص 389 .